مطابق تئوری ادراک بوم شناختی "گیسون" جهان مادی متشکل از پهنه های گوناگونی است که یکی دیگری را پوشانده و مخفی می دارد و تنها هنگامی ادارک این پهنه ها میسر است که شخص ملزم به حرکت در محیط باشد. نگارنده این پهنه ها را "پهنه های فضایی" محیط می نامد. از آنجا که هیچ حرکتی بدون گذشت زمان برای انسان امکان پذیر نمی باشد و با توجه به ارتباط نزدیک بین مفهوم های مکان و زمان در علوم جدید به گونه ای که زمان را به عنوان بعد چهارم فضای سه بعدی در نظر می گیرند، این نکته به ذهن خطور می کنند که اگر شخص در محیط، ساکن (بدون حرکت) ولی ناظر گذشت زمان باشد، نیز پهنه های متفاوتی از محیط را درک خواهد کرد که می توان آن ها را "پهنه های زمانی" یک محیط نامید ارتباط نزدیکی بین "ناخودآگاه جمعی" یونگ و پهنه های زمانی که مشابهت بسیار زیادی به پهنه های فضایی دارند احساس می شود. این پژوهش نشان می دهد که ناخودآگاه جمعی توانایی حرکت آزادانه در پهنه های فضایی و زمانی را دارد، می پردازد. نگارنده در مقاله حاضر به مفهوم پهنه های فضایی، پهنه های زمانی و ترکیب این دو بار رویکرد تجربی دست می یازد.

این مقاله در صدد پاسخ به این سوال است که آیا ناهشیار جمعی به معنی موسعی که یونگ در نظر می گیرد و نقشی که برایش در روان شناسی تحلیلی قائل می شود دارای همبسته های عصبی هست یا خیر. ضمنا نظریه ناهشیار یونگ بر مبنای علوم شناختی و بازخوانی هایی که متاخران در روان شناسی شناخت از این نظریه کرده اند بررسی می شود. برای مثال، نشان داده می شود که عواطف ناهشیارانه انسان به نوعی مربوط به حافظه بلند مدت است که در روان شناسی مبنای ژنتیکی دارد و مبتنی بر تغییر در ساختار ژنوتیپ است. در این نوشتار با رجوع به آرای افرادی چون یوان رودرر، پنکسپ و مک لنا خواهیم دید که چرا در طول رویاهای طبیعی و توهمات انسان، همیشه زمینه های ثابتی تکرار می شود، زمینه هایی که یونگ آنها را کهن نمونه می نامد و معتقد است به ناهشیار جمعی انسان ها برمی گردد. نشان خواهیم داد که این امر به ساختار مغز، اعصاب و ژنتیک ساختار مغز مربوط است.

انسان غارنشین برای شناخت بیشترخود و جهان پیرامونش، درغارها به کشیدن تصاویر پرداخته استت، آاتاری کته آکنتده از سمبول ها ومعانی است و معمولا نشانه ها و صور مختلف را از جنبه ساختارشکنی توتم، مورد استفاده قترار داده استت و بترای دستیابی به تحلیل های بیشتردرمورد شناخت ذهنیت هنرمند غارنشین، ضرورت بحث را ایجاب می کند. نشانه های ستمبولیک معرف مفاهیم فراتر از آنچه در ظاهر به نظر می رسد است که با زندگی روزمره انسان گره خورده است. و نیتز در واقت ستمبول ها دارای وجه ناخودآگاه جمعی وسیعی است که معرف شیوه تفکر، نوع زندگی اجتماعی انسان در است. اهمیت شناخت هنر در عصرپارینه سنگی و زمینه های فکری آن به شکل گیری فرهنگ ها منجر شده و کیفیات ایتن آاتار و نیز ابهامات موجود در تفسیر پیام های آنان به مخاطبان تا حد زیادی اسرارآمیز جلوه می کند، از ایتن رو، مطالعتات روشتمند و نسبتا وسیعی درباره هنر پیش از تاریخ ازاوایل قرن شانزدهم آغاز گردیده است و تا کنون نیز ادامه دارد. چنین پژوهش هایی نیز به دلیل یافته های روزافزون و جدید قرن ببیستم روز به روز در حال افزایش استت. در ایتن پتژوهش تحلیل های روانشناسانه یونگ در مورد ذهنیت انسان عصر پیشاتاریخ و پیوند آن با عنصر خودآگاه من، در جهت سیر به کشتف ناخودآگاهی مورد بررسی قرار گرفته و کنش سمبولیک انسان عصر پارینه سنگی را که ناشی از رویاهای او است، متورد تحلیتل قرار گرفته است. روش تحقیق در پژوهش حاضر توصیفی تحلیلی و تطبیقی و روش گردآوری مناب کتابخانه ای استت. توست-بررسی های انجام شده می توان آراء یونگ را در تحلیل آاار دیوارنگارهای عصر پارینه سنگی متورد استتفاده قترار داد و متوارد دیگری چون اسطوره شناسی را در پژوهش های بعدی را به دنبال خواهد داشت.

یونگ ناخودآگاه جمعی، میراث کهن، تجربیات و خاطرات نیاکان را مطرح کرد که به صورت نماد کهن الگو برای پوشش شکاف بین خودآگاه و ناخود آگاه انسان شناخته می شود. عناصر نمادین برای بیان خواسته و اندیشه هنرمند است. این گفت وگو میان نسل ها در فرهنگ ها، هنر و معماری حفظ شده است. برای ورود به شهرها، بناها و حرکت در فضاهای ساخته شده، باید از مرزهایی گذشت که در دوران مختلف با بیان متفاوت تعریف شده است. فهم چگونگی اثرگذاری نماد کهن الگوها بر گذرگاه ها به عنوان مرز، تغییر عالم، محل اتصال و تفکیک دو عرصه درون و برون دارای اهمیت است. هدف تحقیق حاضر تحلیلی بر نماد کهن الگوها و نیروی آفرینش ناخود آگاه جمعی در گذرگاه هاست. تاثیر کهن الگوها در تاریخ گذرگاه ها چگونه است؟ مفهوم گذر در ناخود آگاه جمعی چگونه بر فضاهای ساخته شده اثر گذاشته است؟ از نظر راهبرد کیفی، روش تاریخی و تحلیل محتوا تبیینی است. پژوهش در چهار مرحله کلی، مبانی نظری (اندیشه های یونگ، مفهوم کهن الگو، نماد در جهان، تاریخ معماری و گذرگاه ها)، یافت نکات مشترک نماد کهن الگو در گذرگاه ها، رمزگان های مفهومی مرتبط و الگوی تکرار شونده و بیان متفاوت نمایش و گزارش تحقیق تهیه شد. گردآوری داده ها اسنادی است. با شناخت کهن الگوها و تاثیر بر انسان می توان فضای مناسب زیست، سکونت و دل بستگی انسان را خلق کرد. زبان کهن الگوها سبب دل بستگی به مکان می شود. نماد کهن الگوهای عبور از آب و مرگ و زندگی در سراسر جهان با مفاهیم مشترک، تصاویر و نمودهای متفاوت در فرهنگ ها و تاریخ دیده شده اند. به صورت سلسله مراتب، حس حضور، بی زمانی و بی مکانی سبب ماندگاری و تاثیر معماری بر انسان ها می شود. گذرگاه ها حاصل الگوهای مشترک و تصویرهای ازلی و ناخودآگاه جمعی انسان هاست. در اشکال مختلف گذر، شامل پل، دروازه، ایوان و آستانه نمایش داده می شود. این مطالعات مسیر خلق فضایی پایدار برای زیست و سکونت را مشخص می کند. نتیجه این تحقیق را می توان در طراحی گذرگاه ها استفاده کرد.

انسان ها در هر کجای جهان و در هر دوره و فرهنگی استعدادها و ظرفیت هایی مشترک دارند که از ماهیت وجودی و حتی شناخت انان ناشی می شود.بخشی عظیم از شناخت ها و تجربه های انسان ها عمومی و مشترک است، هر چند اختلاف های فرهنگی و زمانی و مکانی و تجربه های شخصی تفاوت داشته باشد.نکته مهم این جاست که این اختلاف و تفاوت در رو ساخت این فراورده هاست و ژرف ساخت ان ها تقریبا یک سان و شبیه یک دیگر است، زیرا ماهیت ظرفیت ها و استعدادهای ادمی به سبب تاثیر کم تر اختلاف تمدن و فرهنگ بیش تر شبیه یک دیگر می بینیم، چنان که میان افلاطون، سهروردی، مولوی و یونگ درباره ساختار جهان و روان ادمی در ژرف ساخت شباهت هایی هست. این شباهت ها ناشی از اشتراک استعدادهای انسانی است و در روی ساخت اگر اختلافی هست، ناشی از اختلاف فرهنگی و زمانی و مکانی است.با طرح مثل افلاطون و صورت مثالی سهروردی و صور معنوی و روحانی زرتشت (فروهرها) و ضمیر ناخودآگاه جمعی یونگ (ارکئوتایپ) و آن چه عطار و مولانا درباره «تو» گسترده پنهان یا «من» ملکوتی بی نهایت مطرح کرده اند، می توان بروشنی شباهت این اندیشه ها را در ژرف ساخت ملاحظه کرد.

درباره حافظ و غزل او سخن بسیار گفته اند؛ شاید بسی بیش از دیگر سخنوران زبان فارسی. علت این امر را می توان در اشعار چند پهلو و سرشار از ابهام و رمز و راز او بازجست. از این رو، یکی حافظ را عارفی وارسته می نامد که تمامی اشاراتش تاویل عارفانه دارد و دیگری، او را انسانی می پندارد که هر لحظه در حال و هوایی متفاوت سیر می کند. برخی نیز او را شاعری هنرمند و زیرک دانسته اند که تنها به خلق اثری ادبی پرداخته است؛ بی آن که باورهای خود را در آن دخیل کرده باشد. به همین سبب، برای بیشتر ابیات دیوان حافظ، چندین تفسیر و تاویل متناقض و حتی مغایر با یکدیگر ارائه شده و هنوز راه برای تحلیل یا تاویلی دیگر بازمانده است. یکی از دلایل تاویل پذیری شعر حافظ، وجود شخصیت های متعددی همچون رند، پیر مغان، ساقی، شیخ، صوفی، محتسب و... در دیوان اوست که برای برخی از آن ها در پاره ای از آثار، معادل های تاریخی نیز معرفی شده و بعضی پژوهشگران کوشیده اند، اثبات کنند که هر یک از این شخصیت ها در عصر حافظ یا پیش از او، وجود حقیقی و خارجی داشته اند. غور در حال و هوای شعر حافظ، این پرسش را به ذهن می آورد که آیا می توان هریک از این شخصیت ها را لایه های پنهان ضمیر حافظ دانست که من خودآگاه او بر آن است، تا با شناخت این لایه های پنهان ناخودآگاه و ایجاد تعادل و سازگاری میان آن ها، به خودشناسی و کمال دست یابد؟ در این پژوهش با بهره گیری از دیدگاهی که در روانشناسی تحلیلی درباره صور ازلی ضمیر ناخودآگاه جمعی مطرح شده است، درصدد یافتن پاسخی برای این پرسش بوده ایم، تا به افقی نو در تحلیل اشعار حافظ دست یابیم.

ازدواج زودهنگام دختران به ویژه در مناطق روستایی نه تنها آسیب ها و عوارضی برای فرد به دنبال دارد، بلکه پیامدهای مختلفی را متوجه خانواده و جامعه روستایی می کند. هدف این پژوهش مطالعه عمیق پدیده ازدواج زودهنگام دختران روستایی و درک شرایط علی و زمینه ای و پیامدهای آن است. پژوهش حاضر از حیث روش شناسی از نوع کیفی و مبتنی بر روش داده بنیاد است که از نظریه های برای افزایش حساسیت نظری استفاده شد. جمعیت مورد مطالعه زنان متاهل روستای زیودار پلدختر بودند. روش نمونه-گیری نیز به صورت «نمونه گیری هدفمند و نظری» بوده است. ابزار گردآوری داده ها «مصاحبه عمیق» بود که بر این اساس بعد از مصاحبه با18 نفر از این زنان، اشباع نظری حاصل شد. به منظور تحلیل داده ها از رویکرد «اشتروس و کوربین» استفاده شد و بر اساس آن، از سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی برای تجزیه و تحلیل داده ها استفاده شد. یافته ها نشان می-دهد که پدیده محوری این پژوهش «ازدواج زودهنگام به مثابه انقیاد » است. شرایط علی حاکم بر این پدیده شامل « ناخودآگاه جمعی جنسیتی و دلهره از تجرد قطعی» هستند. شرایط زمینه ای شامل « نظارت اجتماعی به مثابه انسداد اجتماعی، ازدواج به منزله تور هنجاری اخلاقی و تقدیرگرایی» و شرایط مداخله گر بر پدیده محوری عبارتنداز: «ایستارهای رقابت جویانه، ناکارآمدی تحصیلات دانشگاهی، معاش اندیشی و محاسبه گرایی » هستند. استراتژی در مواجهه با این پدیده، «تسلیم و سازگاری» و پیامد آن « بازدارندگی از تحصیل، سلطه و خشونت پذیری، بهره کشی جنسی و بحران روحی و انگیزشی » می باشد.

یکی از بحث های مهم «دبستان نقد اسطوره شناختی ژرفا» که جایگاهی ویژه در این دبستان (= مکتب) دارد، موضوع «کهن نمونه»ها است. کهن نمونه ها، آن بسته های روانی درون ناخودآگاهی همگانی است، که همه ویژگی های روانی انسان را از دوره باستان تا اکنون، چونان مرده ریگی به ما رسانیده است. یکی از این کهن نمونه ها، که نقشی اساسی در اسطوره ها و حماسه ها دارد و تا به حال به صورت گسترده و فراگیر مورد بررسی قرار نگرفته، کهن نمونه «آب» است. نگارنده در این جستار، بر آن شده است که پس از ذکر مقدمه ای در زمینه کهن نمونه و ناخودآگاهی جمعی، کارکردهای مهم کهن نمونه «آب» را در اسطوره و حماسه به فراخی مورد بررسی و پژوهش قرار دهد. از جمله این کارکردها، نقش «آب» در آفرینش جهان از دیدگاه ملل گوناگون، گذر قهرمان اسطوره ای از آب و تجدید تولد وی، جاودانگی و یا روئین تنی به واسطه آب، تطهیر معنوی انسان و اجسام به میانجی آب، و پیوند آب و مار در اسطوره ها است. در پایان نیز با تکیه بر این کهن نمونه، رمزگشایی ای نو و بی پیشینه در زمینه نقش درفش رستم که به سان و سیمای اژدهاست، به انجام خواهد رسید.